De Meidoorn als kraamkamer van de natuur
Het is een zonovergoten aprildag in Keent. Op het eerste gezicht lijkt het rustig in het gebied: weinig runderen te zien. Maar vandaag ligt de focus ergens anders. Samen met kuddebeheerder Lennart Teunissen richten we onze blik op de begroeiing. En al snel wordt duidelijk: wie goed kijkt, ziet hier een landschap in beweging.
“De meidoorn komt hier echt op als een malle,” zegt Lennart terwijl hij wijst naar een dichte, stekelige struik. Hoewel de bloei pas in mei op zijn hoogtepunt is, zijn de eerste bloesems al zichtbaar. De meidoorn is een bekende verschijning in dit soort graslanden. Ooit aangeplant als scheidingsheg tussen percelen, heeft hij zich stevig gevestigd in het landschap. Vooral op kleiachtige bodems, zoals in de uiterwaarden, doet hij het goed. Het is een sterke soort, die goed tegen natte omstandigheden kan.
In gebieden met begrazing zie je de meidoorn vaak domineren. Dat heeft een simpele reden: runderen laten hem grotendeels met rust. De stekels maken hem onaantrekkelijk als voedsel. En juist daardoor ontstaat er ruimte.
“Wat je hier ziet, is eigenlijk een soort natuurlijke bescherming,” legt Lennart uit. “Zaden van andere bomen en struiken komen hier ook terecht. Normaal worden die snel opgegeten, maar als ze in de luwte van een meidoorn ontkiemen, krijgen ze een kans.” De jonge planten groeien veilig op tussen de stekels, totdat ze groot genoeg zijn om begrazing te overleven.
De meidoorn fungeert daarmee als een soort kraamkamer voor nieuwe vegetatie. Opvallend is ook hoe de struik zelf verandert. Jonge, compacte exemplaren zitten vol stekels en ogen bijna als bonsaiboompjes. Maar naarmate ze groter worden, neemt het aantal stekels af. Bescherming is dan minder nodig.
Niet alleen planten profiteren. Vanuit de struiken klinkt een voortdurend gefluit van vogels. De meidoorn biedt beschutting én broedgelegenheid. Een bijzondere gebruiker is de zeldzame grauwe klauwier, die zijn prooi , insecten of kleine zoogdieren, aan de stekels spiest. Vanaf die plek heeft hij goed zicht op het open veld tijdens zijn diner.
Toch blijft de meidoorn niet altijd buiten schot. “Als de graasdruk toeneemt en het gras schaarser wordt, zie je dat runderen ook hieraan gaan knabbelen,” vertelt Lennart. Soms zien we dat de dieren zich letterlijk een weg moeten banen op zoek naar voedsel, waarbij ze halve struiken meenemen. “Dat hoort er ook bij. Met begrazing zoek je juist die grens op.”
Die dynamiek is momenteel in een van onze andere gebieden, het Harderbos, goed zichtbaar. Daar wordt pas enkele jaren begraasd. Voorheen was het gebied dichtgegroeid, met weinig variatie. Toen de dieren kwamen, werd de vegetatie eerst letterlijk platgewalst. Daarna ontstond er weer structuur: open plekken, afgewisseld met ruigere delen. Dat had direct effect op de fauna. “Torenvalken zijn hier weer teruggekomen,” zegt Lennart uit. “Die konden eerst hun prooi niet meer vinden in het dichte gras, maar nu wel.”
Onderweg worden we even opgehouden door een enthousiaste vogelaar. Trots laat hij foto’s zien van zijn ‘ochtendvangst’: een gele kwikstaart, buizerd, specht, roodborsttapuit en kneutjes. Het is nog geen half negen. Hij hoopt later ook nog veldleeuweriken te zien, die hoog in de lucht hun acrobatische vluchten maken. Wij hebben ze net gehoord, dus hij vervolgt zijn weg vol goede moed.
Even later wijst Lennart op een andere functie van stekelige planten. Tussen de takken van, in dit geval een braam, ligt een jonge kalfje verscholen. Moeders houden afstand, maar weten precies waar ze liggen. Ook solitaire stieren zoeken hier soms beschutting. De struiken bieden luwte en veiligheid.
Op het eerste gezicht lijkt Keent misschien een eenvoudig grasland, maar wie beter kijkt, ziet een rijk palet aan soorten. Tussen het gras duiken allerlei kruiden op. Er wordt op dit moment vegetatieonderzoek gedaan. Op microniveau is al zichtbaar wat er de komende maanden tot bloei zal komen.
Zelfs een ogenschijnlijk minder charmant detail blijkt betekenisvol. Op een koeienvlaai krioelt het van de strontvliegen. Volgens Lennart is dat juist een goed teken. “Het laat zien dat de runderen gezond zijn. Geen antibiotica, geen krachtvoer. Dit is puur natuur.”
Wat begint als een stekelige struik, blijkt zo een sleutelsoort in het landschap. De meidoorn beschermt, structureert en verbindt. En laat zien hoe begrazing niet alleen afbreekt, maar juist ook opbouwt.
